Sanat'ta "Romantizm"
xmanberkay
3. Caspar David Friedrich ve Romantik Peyzaj
Romantik resim sanatı denildiğinde akla gelen ilk isim kuşkusuz Caspar David Friedrich’tir. Friedrich’in tabloları, romantizmin yalnızca estetik bir tercih değil, metafizik bir bilinç hâli olduğunu gösterir. Onun peyzajları doğayı betimlemez; doğa aracılığıyla insanın varoluşsal durumunu açığa çıkarır.
Friedrich’in en bilinen eseri Wanderer über dem Nebelmeer (Sis Denizinin Üzerinde Gezgin), romantik öznenin görsel manifestosu gibidir. Kayalık bir zirvede sırtı izleyiciye dönük duran figür, önündeki sisle kaplı manzaraya bakar. Bu figür ne bir kahramandır ne de bir rehber; o, yalnızca varoluşun eşiğinde duran bir insandır. İzleyici, onun yüzünü görmez; onun yerine geçer. Romantik peyzajda doğa, dekor değildir. Doğa yücedir (das Erhabene). İnsan doğa karşısında küçülür, fakat bu küçülme bir aşağılanma değil; bir farkındalık deneyimidir. Friedrich’in resimlerinde doğa hem huzur verici hem ürkütücüdür. Ufuk çizgisi çoğu zaman belirsizdir; gökyüzü ile yeryüzü arasındaki sınırlar silikleşir. Bu belirsizlik, romantizmin metafizik arayışını temsil eder.
Monk by the Sea (Deniz Kenarında Keşiş) adlı eserde insan figürü neredeyse yok denecek kadar küçüktür. Geniş ve boş gökyüzü, figürü yutar gibi görünür. Bu kompozisyon, modern bireyin yalnızlığını ve Tanrı’nın sessizliği karşısındaki konumunu düşündürür. Friedrich’in doğası, pastoral değil; metafiziktir.
Romantizmde peyzajın bu dönüşümü rastlantısal değildir. Aydınlanma’nın doğayı mekanik bir sistem olarak kavramasına karşılık romantik düşünce, doğayı ruhsal bir varlık olarak ele alır. Schelling’in doğa felsefesi, bu bakışın teorik temelini oluşturur. Doğa, insan bilincinden ayrı değil; onunla iç içedir. Friedrich’in tablolarında insan ile doğa arasındaki mesafe hem vardır hem yoktur.
Friedrich’in resimleri aynı zamanda ölüm ve geçicilik temalarıyla yüklüdür. Abbey in the Oakwood (Meşe Ormanındaki Manastır) adlı eserde harap bir yapı ve çıplak ağaçlar, zamanın yıkıcılığını hatırlatır. Ancak bu yıkım, nihilist değildir. Romantik bilinç için ölüm, sonsuzlukla yüzleşmenin bir parçasıdır. Sanayi devriminin hızlanan gerçekliği karşısında Friedrich, sessiz ve zamansız bir alan yaratır. Bu alan, insanın kendi iç dünyasına dönmesine imkân tanır. Friedrich’in yarattığı görsel dilde; İnsan hem doğanın parçasıdır hem de ona yabancıdır. Hem özgürdür hem de yalnızdır. Hem küçük hem de sonsuzlukla temas hâlindedir.
